ZESPÓŁ SZKÓŁ NR 26 W WARSZAWIE
LXIX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE
Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI im. BOHATERÓW POWSTANIA WARSZAWSKIEGO 1944
TECHNIKUM nr 24
  Zespół Szkół Nr 26
 
 

Historia działalności warszawskiego środowiska byłych politycznych więźniów obozów Mauthausen-Gusen

Klub Byłych Więźniów Politycznych

Obozu Koncentracyjnego Mauthausen – Gusen

Kilka słów o historii i działalności warszawskiego środowiska byłych politycznych więźniów obozów Mauthausen-Gusen.

Nie sposób na kilku stronach omówić ponad sześćdziesięcioletniej działalności Klubu. Niemniej jednak chcemy, chociaż w niewielkim stopniu przybliżyć czytelnikom historię oraz jego liczne dokonania.

Pierwsze po wojnie spotkanie byłych więźniów udało się zorganizować już w 1945 r. dzięki ogłoszeniom prasowym i za pośrednictwem PCK. 5 maja 1949 w hotelu Bristol powołano do życia Klub Byłych Więźniów Obozu Koncentracyjnego – Gusen. Niezależnie od Klubu gusenowców powstał klub Mauthausen, a w 1959 r. oba kluby połączyły się w jeden pod nazwą Klub Mauthausen-Gusen. Nazwę tę przyjęły również kluby terenowe w kraju.

14 sierpnia 1996 r. Klub został wpisany do rejestru Stowarzyszeń Sądu Okręgowego w Warszawie pod nazwą „Klub Byłych Więźniów Politycznych Obozu Koncentracyjnego Mauthausen-Gusen”. Jako stowarzyszenie posiada osobowość prawną, co za tym idzie może prowadzić działalność jak każde inne stowarzyszenie w Polsce.

Klub ma swój sztandar, którego uroczyste poświęcenie odbyło się 12 września 1998 r. w kościele Sióstr Wizytek w Warszawie, a „Marsz Gusenowców” jest jego oficjalnym hymnem.

Zebrania ogólne Klubu odbywają się 1 raz w miesiącu. Każdego 5 dnia miesiąca w siedzibie Zespołu Szkół Nr 26 ul. Urbanistów 3.( Pierwsze plenarne posiedzenie odbyło się tu 5.04.02). Obecnie członkowie Klubu mają do swej dyspozycji specjalnie przygotowaną na ich potrzeby Izbę Pamięci. Jak wynika z ewidencji klubowej z dnia 05.05.2008 r. zarejestrowanych jest 134 członków. Nie są to tylko byli więźniowie, ale także członkowie ich rodzin. Oczywiście z uwagi na podeszły wiek klubowiczów (średnia wynosi 84 lata) nie wszyscy biorą czynny udział w comiesięcznych spotkaniach.

Na czele Klubu stoi 9 osobowy Zarząd. Obecnie funkcję przewodniczącego pełni p. Wojciech Topolewski.

 

Zakres działalności Klubu jest bardzo szeroki i obejmuje:

Upamiętnianie Miejsc Pamięci Narodowej.

Każdego roku w kwietniu i październiku członkowie Klubu składają kwiaty i zapalają znicze min. przy Mauzoleum i w katakumbach z prochami więźniów na Powązkach, pod tablicami upamiętniającymi poległych Mauthausen w muzeum na Pawiaku i Szucha, na dziedzińcu kościoła OO Bernardynów i OO Redemptorystów, w kościele Sióstr Wizytek. Rokrocznie w maju kilkudziesięciu członków Klubu bierze udział w uroczystościach na terenie Austrii: Mauthausen, Gusen, Ebensee, Melk.

Bardzo rozległe i liczne są kontakty Klubu z instytucjami i organizacjami krajowymi, min:

Urzędem ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, Związkiem b. Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych, Mazowiecko-Podlaskim Stowarzyszeniem Pomocy Byłym Więźniom Politycznym Hitlerowskich Obozów Koncentracyjnych Gett i Więzień Gestapo, Radą Pamięci Walk i Męczeństwa, Fundacją Polsko-Niemieckie Pojednanie, Związkami Kombatantów i Więźniów Politycznych, Fundacją „ Karta” i Domem Spotkań z Historią, Towarzystwem Higienicznym oraz Zespołem Szkół Nr 26.

Godna podkreślenia jest współpraca z instytucjami i organizacjami zagranicznymi. Członkowie Klubu działają od samego początku w Międzynarodowym Komitecie Mauthausen. Stałym przedstawicielem Klubu jest tutaj p. Stanisław Leszczyński.

W Międzynarodowym Forum Mauthausen Klub reprezentuje p. Joanna Ziemska. Klub utrzymuje również stałe kontakty z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych Austrii, Polską Ambasadą w Wiedniu, oraz ze społecznością Gusen, którą reprezentuje p. E. Gammer. Ponadto Klub jest w stałym kontakcie ze środowiskami byłych Mauthausenowców z Łodzi, Poznania, Katowic, Szczecina i Wrocławia.

 

Przez ponad 60 lat od zakończenia wojny Klub zrealizował wiele zadań.

W 10 rocznicę wyzwolenia obozu w Gusen został odsłonięty pamiątkowy obelisk.

Od początku w działalność Międzynarodowego Komitetu Byłych Więźniów zaangażowani byli – Stanisław Nogaj, Stefan Józefowicz, Tadeusz Faliszewski, Józef Żmij.

Pierwsza duża uroczystość rocznicowa z udziałem byłych więźniów, oraz przedstawicieli rządu polskiego odbyła się w 1960 r. Wśród zebranych znaleźli się wówczas: premier – Józef Cyrankiewicz, wicemarszałek Sejmu – J. Jodłowski, K.Rusinek – Sekretarz Generalny ZboWiD, oraz ambasador Polski w Wiedniu – P. Kuryluk.

 

Od początku lat 60-tych działalność Klubu jest dokumentowana.

·W l. 1961-1963 Przewodniczącym był Ryszard Olasek.

Wówczas działalność klubu była nastawiona na popularyzację i zwiększenie liczby członków. Dużo miejsca poświęcono pracy Komisji Socjalnej oraz literaturze obozowej.

·W l. 1963 – 1965 Przewodnictwo Klubu sprawował Sylweriusz Królak.

W uroczystościach 20 – tej rocznicy wyzwolenia obozu wzięło udział 160 osobowa grupa z Polski. Z tych uroczystości przywieziono urnę ziemi z prochami pomordowanych, która została następnie przekazana do Muzeum Pamięci Narodowej w Al. Szucha. Z okazji 20 rocznicy został też wydany pamiątkowy znaczek autorstwa min. Teodora Bursze. Podjęto prace zmierzające do opracowania i wydania drukiem księgi zmarłych w obozach Austrii.

·W 1965 przewodniczącym Klubu został Jan Tarasiewicz, który sprawował tę funkcję do śmierci w 1981 r.

Przez 16 lat udało się zrealizować wiele zadań, min. Nawiązanie ściślejszej współpracy ze ZBoWiDem, udział w rocznicowych uroczystościach w Austrii, umieszczenie pamiątkowej tablicy w Gusen. Znacznie poszerzyły się zbiory historyczne, zwłaszcza o wspomnienia byłych więźniów i dokumenty dotyczące funkcjonowania obozów Mauthausen-Gusen. Prowadzone były negocjacje z rządem RFN na temat odszkodowań dla byłych więźniów i wiele innych.

·W 1981 r. przewodniczącym Klubu został p. Stanisław Dobosiewicz, który sprawował tę funkcję przez kolejną kadencję do 1985 r., Mimo, że w okresie stanu wojennego działalność Klubu została zawieszona, to przez 4 lata min udało się: przygotować rocznicowe obchody wyzwolenia obozów Mauthausen-Gusen, wydać folder o martyrologii Polaków w obozach Austrii na 40-tą rocznicę wyzwolenia. Wykonano pamiątkowy znaczek i chustę. Jak zawsze szczególnym zadaniem było uczczenie pamięci zmarłych członków klubu poprzez udział w uroczystościach pogrzebowych i odwiedzanie grobów w dniu Święta Zmarłych Klub w miarę możliwości udzielał wsparcia w opiece nad obłożnie chorymi kolegami.

·W latach 1985-1999( nieprzerwanie przez 13 lat) przewodnictwo Klubu sprawował p. Stanisław Koprowski.

W tym czasie trwały pertraktacje rządów polskiego i niemieckiego w sprawie uzyskania odszkodowań dla polskich więźniów obozów koncentracyjnych i pracowników przymusowych. Staraniem zarządu w 1990 r. sporządzono listę byłych więźniów Mauthausen nienależących do klubu. Na 512 wysłanych zawiadomień odpowiedziało 263 byłych więźniów. W 1992 r. z Fundacji „ Polsko-Niemieckie Pojednanie kombatanci otrzymali pierwsze wypłaty odszkodowań. Ponadto przez cały okres kadencji p. Koprowskiego członkowie Klubu aktywnie włączali się w prace Międzynarodowego Komitetu. W 1988 r. w Warszawie odbyła się XXIII Międzynarodowa Sesja Komitetu Mauthausen. W 1995 r. członkowie Klubu wzięli udział w Sesji Naukowej zorganizowanej Polską Akademię Nauk w Wiedniu. 3 Maja 1996 roku powołany został „ Komitet Założycielski składzie: p. H. Czarnecki, p. H. Nowicki, p. J.W. Topolewski. Celem było powołanie do życia stowarzyszenia nadającemu klubowi osobowość prawną. Jak wyżej można było przeczytać decyzją Sądu Okręgowego w Warszawie dnia 14 sierpnia 1996 zarejestrowano nowe Stowarzyszenie – „KLUB BYŁYCH WIĘĹąNIÓW POLITYCZNYCH OBOZU KONCENTRACYJNEGO MAUTHAUSEN-GUSEN 5 Maja 1997 w kościele Sióstr Wizytek poświecono tablicę, która upamiętnia martyrologię polaków pomordowanych na terenie Austrii.

·W latach 1999- 2000 przewodnictwo w Klubie sprawował p. Leszek Polkowski.

W tym okresie Klub otrzymał sztandar – jego uroczyste poświęcenie odbyło się 12 września w kościele Sióstr Wizytek. 4 września 1998 r. została umieszczona na Pawiaku tablica upamiętniająca męczeństwo Polaków w obozach Austrii. W uroczystości brała udział przedstawicielka gminy St. Georgen z Austrii – p. Martha Gammer. Rok 2000 był szczególnie uroczysty, jako, że przypadała w nim 55 rocznica wyzwolenia obozu Mauthausen. Członkowie Klubu wzięli liczny udział w uroczystościach centralnych i posiedzeniu MKM.

·W latach 2000-2004 przewodniczącym Klubu był p. Wojciech Topolewski.

Na pierwszy plan wysunęła się potrzeba zacieśnienia współpracy Klubu M-G z FP-NP. Stałymi Przedstawicielami Klubu zostali: L.Polkowski, L. Milewski i W. Truszczyński. Panowie czynnie uczestniczyli w wielu posiedzeniach FP-NP, celem ustalenia wysokości i terminów wypłat pomocy finansowej z niemieckiej Fundacji „ Pamięć, Odpowiedzialność, Przyszłość”(FPOP). Również w omawianym okresie kadencji bardzo rozwinęła się współpraca Klubu z organizacjami międzynarodowymi.

Latem 2000 r. strona austriacka podjęła działania mające na celu opracowanie nowej koncepcji prezentacji miejsc pamięci obozu Mauthausen dla zachowania go w pamięci przyszłych pokoleń, określając zarazem przewidywane przedsięwzięcia i cele, jakim one mają służyć. W maju 2001 r. w Wiedniu powstał „ KOMITET OSOBOWOŚCI GUSEN”, którego celem było upamiętnienie miejsc ofiar obozu M-G. Członkowie klubu osobiście brali udział w kilku naradach poświęconych miejscom Pamięci Gusen i Mauthausen.

Bardzo duże zaangażowanie w sprawy środowiska byłych więźniów wykazała polska ambasador w Wiedniu pani prof. Irena Lipowicz. Spotkała się ona osobiście z członkami Klubu w Warszawie w styczniu 2002 r. W lutym tego roku Klub odwiedził sekretarz ambasady RP w Wiedniu p. Kuźma i przekazał informacje dotyczące przebudowy placu przed Memoriałem, tak, aby stworzyć dogodne warunki dla odbywających się tam uroczystości. Biorący udział w uroczystościach 57 rocznicy wyzwolenia obozów, mogli się przekonać, że prace te rzeczywiście w 80% zostały wykonane.

W 2002 r. kilkudziesięciu członków Klubu zostało zaproszonych do nagrania swoich obozowych wspomnień przez warszawski „ OŚRODEK KARTA”. Cześć z nagranych relacji zostało opublikowane w miesięczniku „Karta”( nr 40/2004). Dzięki staraniom  p. W. Truszczyńskiego w kwietniu 2002 r. na antenie 2 TVP wyemitowano audycję o systemie obozów Mauthausen-Gusen, opartą na wspomnieniach byłych więźniów – członków klubu. W kwietniu 2002 r. odbyło się pierwsze spotkanie klubowiczów w nowej siedzibie, która do dnia dzisiejszego mieści się w naszej szkole – Zespole Szkół Nr 26 przy ul. Urbanistów 3. Oprócz wspomnianych wyżej spotkań z udziałem członków klubu należy dodać jeszcze: Austriacką Wspólnotę Obozową, Komitet Austriacki Mauthausen, Mauthausenowski Aktyw Austrii i Lokalny Komitet Opieki Miejsc Pamięci w Gusen. Z inicjatywy tego ostatniego w marcu 2003 r. odbyła się uroczystość rozpoczęcia budowy Centrum odwiedzin w Gusen. W maju 2004 r. otwarto pierwszą cześć muzeum, a w listopadzie tego roku część drugą. Współautorka modernizacji tego miejsca pamięci p. Martha Gammer została odznaczona w 2001 r. Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi RP.

·W latach 2004-2006 przewodniczącym Klubu był p. Michał Fertak.

Na ten okres przypadała 60- ta rocznica wyzwolenia obozów M-G. W przygotowaniach uroczystości zaangażowany był osobiście przewodniczący Rady Ochrony Walk i Męczeństwa – p. A. Przewoźnik, z którym członkowie w ciągu 2005 r. spotykali się kilkakrotnie. W maju, 2005 r. na zaproszenie p. Przewoźnika przedstawiciele Klubu uczestniczyli w spotkaniu dotyczącym omówienia prac naukowo-badawczych dr. Orskiego o obozach Gusen. I jak wskazują Klubowe dokumenty praca p. Orskiego nie spotkała się z pozytywną opinią środowiska więźniarskiego. Najważniejszym zadaniem były prace nad przygotowaniem uroczystości 62 rocznicy wyzwolenia obozu. Uroczystości nadano tytuł „ Uroczystości pamiątkowe w rocznicę wyzwolenia w 2007 r. i hasłem – artyści i naukowcy w KL – Mauthausen”. Z ramienia Klubu przygotowaniami kierował p. S. Leszczyński w ścisłej współpracy z Komitetem Mauthausen Austrii i Austriacką Wspólnotą Obozową.

·W latach 2006 – 2008 na przewodniczącego Klubu wybrano ponownie p. Wojciecha Topolewskiego.

W tym czasie Klub zyskał nowych członków, wśród których znaleźli się p. Jacek Tarasiewicz, ( jako pierwszy nie więzień wygłosił okolicznościowe przemówienie w imieniu polskiej społeczności w Gusen 6.05.06 r.), oraz p. Jan Wardecki, który został drugim przedstawicielem polskiego środowiska więźniarskiego Komitecie Międzynarodowym Mauthausen. W 2007 r. została wydana w języku niemieckim książka S. Dobosiewicza pt.„Mauthausen-Gusen Obóz Zagłady” („Vernichtunglager Gusen”). W uroczystości prezentacji książki udział wzięli min. Minister Spraw Wewnętrznych Austrii – Gunther Platter, w imieniu autora udział wziął Sekretarz Klubu M-G p. Kazimierz Ławrynowicz, obecny był także syn autora p. Włodzimierz Dobosiewicz. Prezentacji dokonała dr. Barbara Schatz.

4. 05.07. w „ Pielgrzymce ” do Austrii wzięło udział 49 osób w tym 30 byłych więźniów”. Jak zawsze w dniu centralnych uroczystości w obozie Mauthausen zebrani wzięli udział we mszy św. w intencji pomordowanych w obozach Austrii Polaków. Wieczorem zebrani na placu apelowym wysłuchali po raz pierwszy skomponowanego specjalnie na tę uroczystość „Oratorium Mauthausen”. W Gusen przemówienie w imieniu polskiej społeczności wygłosił p. S. Leszczyński.

Oprócz udziału w uroczystościach centralnych w Mauthausen, członkowie stowarzyszeni w Klubie wzięli udział w uroczystościach w Gusen, Ebensee i Melk. Złożono również kwiaty w Hartheim, Linz, Lungitz (G.III). W obchodach, nie po raz pierwszy, licznie uczestniczyła młodzież z naszej szkoły. Ponad 60-cio osobowa grupa młodych ludzi wraz z kombatantami wzięła udział w Międzynarodowym Marszu Młodzieży. Wspólnym polsko-niemieckim projekcie, którego celem było pogłębianie wiadomości na temat zbrodni popełnianych w KL Mauthausen. Pieczę nad organizacją Marszu sprawował p. J. Wardecki z synem Bartkiem. Idea jego zorganizowania zrodziła się w 2005 r. wśród grupy studentów Historii Uniwersytetu Poczdamskiego. Realizacji podjęli się min. wspomniany Bartek Wardecki i Markus Pilarski. Poprzez Klub M-G współpracę ze szkołą nawiązał p. J. Wardecki i w maju 2006, 10-cio osobowa grupa młodzieży z naszej szkoły wzięła udział w polsko-niemieckich warsztatach w Mauthausen. Celem ich było przygotowanie Międzynarodowego Marszu Pamięci na trasie od dworca kolejowego Mauthausen do bramy głównej obozu Mauthausen – trasy, którą przebywały pieszo transporty więźniów. Na uroczystości obok młodzieży i byłych więźniów obecni byli przedstawiciele lokalnych władz wraz z burmistrzem Mauthausen oraz Sekretarz Generalny MKM, p. Langanke. We wrześniu 2006r. w naszej szkole odbyła się uroczysta prezentacja wystawy poświeconej martyrologii Mauthausen-Gusen. W listopadzie 2007 miała miejsce kolejna uroczystość , tym razem w Werder/k. Poczdamu, w Ernst Hackel- Gymnasium. Niemiecka i Polska młodzież przygotowały wspólnie wystawę poświęconą martyrologii pomordowanych w obozach Mauthausen- Gusen. Gościem honorowym był przedstawiciel Klubu M-G, p. L. Polkowski.

 

Dokumentacja działalności Klubu jest tak rozległa, że nie sposób na kilku stronach powiedzieć o wszystkich pracach podejmowanych przez jego członków. My ze swej strony życzymy wielu owocnych działań, by pamięć o męczeństwie Polaków w obozach Austrii pozostała na trwale w świadomości kolejnych pokoleń Polaków.

Powstanie tego rozdziału było możliwe dzięki udostępnieniu nam monografii Klubu. Dziękujemy!

GusenklubMauthausen

Comments are currently closed.


Powered by http://wordpress.org/ and http://www.hqpremiumthemes.com/